Stedelijk Museum presenteert Stedelijk in de stad

Vrijdag 3 oktober


Dag begon met lichte teleurstelling: de Frankfurter Allgemeine Zeitung ligt om zes uur niet in de bus. Bij het ontbijt daarom gebladerd in de jubileumpublicatie van de Vereniging Rembrandt. Woensdagavond was ik in het Van Gogh Museum bij de bijbehorende tentoonstelling, in aanwezigheid van de koningin. Onze monumentale Matisse La perruche et la Sirène maakte de meeste indruk op mij. Zo stralend en magistraal, met het warme licht en de grote ruimte er omheen! Ook ontroerend om dit werk bijna thuis te zien, zo vlak naast het nieuwe Stedelijk.

Ik kijk nog eens door het plan van Ricardo Burgzorg, My First Art Collection, om jonge verzamelaars te stimuleren. Mooie samenwerking tussen particulieren en publieke instelling, het museum heeft baat bij een kring van enthousiaste en deskundige verzamelaars. Het Stedelijk werkte mee aan de pilot. Later zeg ik Ricardo alle medewerking voor de toekomst toe.

Om 17.30 uur parkeer ik bij het verlaten Stedelijk Museum CS. Op het plein voor de Openbare Bibliotheek hebben zich mensen verzameld rond De Bouwkeet, nog aan het oog onttrokken door een rood doek. Met dit reizende podium touren we door Amsterdam, als eerste onderdeel van Stedelijk in de Stad. Ahmed Marcouch zegt in zijn openingsspeech inspirerende dingen: “Laat u er niet toe verleiden de kunst te verplatten tot amusement, ter wille van de buurt. U zou er onze bewoners juist mee kleineren in plaats van verheffen.” Marcouch en ik betreden als eersten de Bouwkeet. Hij is verrast als ik hem vertel dat de toegang gratis zal zijn, evenals de koffie.
Dan ga ik naar Ted Noten, die verderop een workshop geeft. Hij nodigt mensen uit om een dierbaar voorwerp in te leveren en maakt er een zogenaamd Koffergeheim van door het in beton te gieten en een handvat te geven. Ik mag het spits afbijten. Eigenlijk zou ik het hele Post CS-gebouw in willen leveren, maar dat is geen optie. Daarom geef ik het laatste toegangskaartje van het Stedelijk Museum CS.

Op weg naar mijn vrouw Ineke in Breda hoor ik het nieuws over de overname van ABN AMRO en het Nederlandse deel van Fortis door de Nederlandse Staat. Lijkt me om vele redenen niet slecht, ook omdat de ABN onze trouwe partner is, die ons in moeilijke tijden altijd heeft ondersteund.


Zaterdag 4 oktober

Met Ineke naar Antwerpen, naar het Modemuseum. Tijdens het shoppen werd Ineke op straat  aangesproken door een Vlaamse schone die vroeg: Waar heeft u die mooie cape gekocht? Ze kon triomfantelijk antwoorden: Die heb ik zelf gemaakt!

Lees tijdens de koffie het verhaal over Fortis ook van de Belgische kant. De Standaard kopt: FORTIS SCHEIDT BRUTAAL. En dan de plastische conclusie: “Fortis plooit zich nu terug op de sterke Belgische thuismarkt”. Het lijkt wel voetbal.

Het Modemuseum Antwerpen biedt, in een prachtig gerestaureerd pand, ook onderdak aan de Mode Academie. Goede combinatie! Tentoonstelling over 20 jaar Maison Martin Margiela werkt heel inspirerend en bevrijdend. Helder thematisch overzicht, zonder enige glamour. Integendeel: de modemakers blijven anoniem en de presentatie van diverse collecties is heel sober tegen een achtergrond van diverse witte tinten. Zelfs het label is anoniem.

’s Avonds met Ineke gegeten in puntNL, grenzend aan het Stedelijk Museum in Den Bosch. Niet op zoek naar een ander Stedelijk Museum maar om het restaurant met de Nieuwe Nederlandse Keuken uit te proberen. Ook met het oog op de gastronomie in het nieuwe Stedelijk, waar ik me op oriënteer. In puntNL wordt slow food opgediend van Hollandse origine. Van de ossenstaartbouillon met zomergroenten tot de kersen uit de Betuwe in bisschopswijn: alles verrukkelijk. Als ik Johannes van Dam was, zou ik er de hoogste waardering voor geven! Kosten voor twee: 90 euro. Plus een dik verdiende fooi.


Zondag 5 oktober

Zondag: eigenlijk rustdag, maar toch een werkdag, vanwege de regen. De sportfiets blijft in de garage en we zetten geen voet buiten de deur.

Eerst gewerkt aan de tentoonstelling Heilig Vuur, een samenwerking met De Nieuwe Kerk. In de kerk is het een uitdaging om de moderne collectie van het Stedelijk in een religieus licht te tonen. Niet alleen putten kunstenaars inspiratie uit het judaïsme, het katholicisme, het boeddhisme, het Grieks-orthodox en Russisch-orthodox geloof, maar ook uit natuurgodsdiensten, sjamanisme en spiritisme. Nog eens alle teksten doorgelezen voor de catalogus, door kunsthistorica Marty Bax geschreven. Gekeken naar de visueel prikkelende inrichting van onze tentoonstellingsmaker Marten Jongema. Met Ernst Veen, directeur Nieuwe Kerk, gebeld over het ontwerp voor de inrichting van de tentoonstelling. Spectaculair, wel kostbaar. Dat moeten we oplossen; de opening is 13 december.

Voor de inrichting van de collectie in het nieuwe Stedelijk worden de eerste gedachten geformuleerd. Het leukste werk dat er is! We willen de verhalen van 150 jaar kunstgeschiedenis op een spannende manier vertellen. We overwegen om er als het ware een soort film van te maken met montages, cuts, slow- motion en speed-up, close-ups en panorama-views tegen een historische achtergrond. Ook met stills. Geen schoolse chronologische volgorde, maar eerder netwerken van ‘beeldenfamilies’. Dat alles om de kunstwerken hun oorspronkelijke stralende zeggingskracht terug te geven, die verloren ging door kunsthistorisch stof en de glans van geld (de kunstmarkt).

Na dit schrijven om elf uur met Ineke naar mijn woning in Amsterdam gereden.


Maandag 6 oktober

Met de auto maak ik in het Westelijk Havengebied een kleine omweg. Langs het nieuwe depot, dat uit de grond schiet. Een grijze kubieke betonkolos. Mooi. Er zit vaart in.
In ons kantoor in een voormalige sigarettenfabriek neem ik met Marlies, mijn nieuwe secretaresse, de post door.

Om 9 uur stimulerende vergadering met de conservatoren die voor de collectie zorgen en tentoonstellingen maken. Ze vertellen me wat ze de laatste maand aan tentoonstellingen gezien hebben, in Londen, Eindhoven, Los Angeles, Gent, Venetië, Antwerpen, München, New York en Den Haag. Discussiepunt is de kwaliteit van tentoonstellingen in Nederland. Het algemene gevoelen is dat ze uit artistiek en wetenschappelijk oogpunt vaak te mager zijn. Te populistisch. Zeker in vergelijking met doorwrochte projecten in het Metropolitan Museum en in het Centre Pompidou, die óók massa’s op de been brengen. Publieks-pleasers kunnen namelijk steengoed zijn.

Vervolgens presenteren architect Mels Crouwel en ontwerper Gilian Schrofer alternatieve tentoonstellingsmodellen voor Heilig Vuur in De Nieuwe Kerk. Het scala loopt van braaf tot gedurfd, van conventioneel tot experimenteel, met bijbehorende prijskaartjes. Er zal worden onderhandeld met de aannemer. Komen we eruit? We houden van Heilig Vuur. En van onze super Warhol-show, die vanavond opengaat in Londen.
 

Dinsdag 7 oktober

We hebben een schitterende sieradencollectie en met conservator Marjan Boot zoek ik op de plattegrond van de herinrichting in de oudbouw naar een klein zaaltje. Bijna elke vierkante centimeter heeft echter al een bestemming. Zij droomt van een ietwat verborgen schatkamertje, in de buurt van toegepaste kunst en design.

Afspraak met Albert Kooy, de man achter restaurant puntNL. Hij houdt een aanstekelijk verhaal over De Nieuwe Nederlandse Keuken. We zijn op zoek naar een passend gastronomisch concept voor restaurant, koffiebar en personeelsrestaurant/club. Duurzaam en vernieuwend. Hij combineert lokale ingrediënten met globale finishing touch en milieuvriendelijkheid. Smakelijk hoe hij eten onder woorden brengt. We zullen hem introduceren bij onze horecapartner.

Met de werkgroep herinrichting van het nieuwe Stedelijk buigen we ons over de puzzel van de opstelling van de collectie in de oudbouw. De nieuwbouw wordt gereserveerd voor de actualiteit. Fotografie en film zouden als historische context ingezet kunnen worden, om het primaat van vormen en kleuren te doorbreken. Op de eerste verdieping komen twee sferen. De ene wordt getypeerd door de Beanery van Kienholz (waar Hofland zo aan gehecht is), de andere wordt bekroond door de grote kleurige découpage van Matisse. Sculpture noir versus pure schoonheid. Duisternis en dood tegenover mediterraan licht. Zo is het leven.


Woensdag 8 oktober

Met een Starbuck thermosbekerbeker, met een thuis bereide americano, kom ik ons kantoor aan de Deccaweg binnnen. Op mijn vraag of alles in orde was de afgelopen nacht vertelde me de Irakese portier dat er bij het hek ‘s morgens iets gebeurd was. Ik dacht meteen aan een inbreker. Het viel gelukkig mee: een collega was op een tegel gestapt en die verzakte, waardoor hij viel. Klein drama.

Eindelijk met de directeur van Bozar, voormalig Paleis van Schone Kunsten in Brussel, gesproken over hun en onze plannen voor een Jeff Wall-tentoonstelling. Hoewel zij diens werk in een kunsthistorische context willen tonen en wij ons concentreren op de productie vanaf 2000, zijn er toch te veel overlappingen. Met Jeff sprak ik af dat het Stedelijk de eerste Europese tournee zou organiseren. Toen we daar mee bezig waren, bleek dat Brussel met een andere tentoonstelling bezig was, die eerder van start zou gaan en die zij ook aanboden in Europa. Een regiefout van de kunstenaar. Mijn Belgische collega probeert me te overtuigen dat de twee elkaar niet zouden bijten. Welbespraakt haalt hij er zelfs de slag om Fortis en ABN AMRO bij, maar ik houd voet bij stuk om de Europese primeur te behouden. Nu maar hopen dat er geen oorlog van komt met de Belgen.

In sneltreinvaart naar het Stedelijk aan het Museumplein voor fotosessie met Vincent Mentzel. Ik vul in zijn ‘krabbelboek’ de rode pijl van Stedelijk in de Stad in, in alle soorten en maten. Wel in één richting: naar de toekomst. “Stedelijk forever!” schrijf ik erbij. Aan de rand van de diepe bouwput overvalt me hoogtevrees. Was hij maar dicht.

Vandaag: Prinsjesdag op zijn Amsterdams, de gemeente presenteert de begroting voor de komende jaren. Job Cohen schildert met gematigd optimisme en vol vertrouwen de stand van zaken in de republiek die Amsterdam nu eenmaal is. Lodewijk Asscher wijdt weinig woorden aan cultuur. Jammer, want probeer je Amsterdam (en de wereld) maar eens zonder voor te stellen. Wel komt er meer geld voor de kunst. Bravo!

’s Avonds praat ik bij met Maarten (mijn oudste zoon) in restaurant Toscanini. Hij laat me fraaie foto’s zien van de door hem ontworpen inrichting van het Openbaar Ministerie in Groningen. We praten over Thomas (de jongste), die in Brazilië woont en met Kerst naar Nederland komt. Werkte destijds mee aan de productie van Zwartboek. Hield op charmante manier de schuldeisers op afstand. Ook een rol.  


Donderdag 9 oktober

Er is een probleem met de Karel Appel-bar uit 1956 in de voormalige entree van het Stedelijk, waar al langer over gepraat is. Dus heeft onze bouwcoördinator Aryan Sikkema met enkele medewerkers een bezichtiging georganiseerd. Omdat het nieuwe parket in de voorzaal op het granito gelegd wordt, is de vloer te hoog voor de beschilderde openslaande deuren. Een stuk van de onderkant afzagen is geen optie want heiligschennis van nationaal erfgoed. Na enig delibereren, vinden we een oplossing waarbij de deuren haaks open kunnen staan en er daartussen de lagere granitovloer gehandhaafd blijft.

In de auto lees ik in De Volkskrant een terugblik van Rutger Pontzen op vier jaar Stedelijk Museum CS. Het is inderdaad de vraag hoe we verder kunnen experimenteren met ensceneringen in een clean museum, dat wel passend is voor de collectie. In dat opzicht zullen we het ruwe ongepolijste karakter van het TPG afbraakpand missen. Het waren vier spannende jaren.

Morgen vertrek ik voor het weekend naar Engeland. Op een landgoed in Oxfordshire wordt een besloten conferentie gehouden over Chinese kunst. Er is een kleine groep directeuren van grote musea uitgenodigd. Ik bereid me voor door catalogi door te nemen van Chinese tentoonstellingen die de laatste tien jaar georganiseerd werden. De meeste tentoonstellingen over dit onderwerp in Europa gezien. Toch geen duidelijk beeld van hedendaagse Chinese kunst. Misschien bestaat die ook niet. Wel individuele kunstenaars.

Dit is de lange versie van het Hollands Dagboek dat NRC Handelsblad op zaterdag 12 oktober publiceerde.