Stedelijk Museum presenteert Stedelijk in de stad

Claes Oldenburg, Soft Ladder, Hammer, Saw,
and Bucket, 1967

Coosje van Bruggen, binnen en buiten het kader

Ook in de Frankfurter Allgemeine Zeitung (van 16 januari) lees ik, zoals in verschillende Nederlandse kranten, een uitgebreid overlijdensbericht van oud-conservator Coosje van Bruggen. Vanaf 1976 werkte zij samen met de Amerikaanse pop-art kunstenaar Claes Oldenburg. Coosje van Bruggen is 66 geworden, te jong om leven en kunst al te verlaten. Van 1967 tot 1971 was zij aan het Stedelijk Museum verbonden als conservator.

Ik had het voorrecht als om nakomer in het Stedelijk haar spoor te mogen volgen en met haar te werken. Toen voormalig directeur Wim Beeren, in die tijd nog hoofdconservator, in 1969 zijn baanbrekende tentoonstelling Op losse schroeven organiseerde, was zij er nauw bij betrokken. Vooral de existentiële en sociale aspecten van conceptuele kunst en arte povera spraken sterk tot haar verbeelding. Ik herinner me nog goed hoe gepassioneerd en met een door emotie vibrerende stem zij sprak over Bruce Nauman als degene die de naaktheid van en geworpenheid in het kunstenaarsbestaan tot uitdrukking bracht door dansfiguren te beschrijven voor de camera in zijn studio. Volgens haar ging hij daarbij het verst van allen. Voor haar was hij de kunstenaar die het maken van kunstobjecten, waarvan er al vele miljoenen waren, ver achter zich gelaten had. In plaats daarvan onderzocht hij wat kunst mogelijkerwijs zou kunnen zijn.

Bruce Nauman, My Name as Thought It Were Written on the Surface of the Moon, 1968
 

Met Nauman, die met verschillende werken in onze collectie vertegenwoordigd is, heeft zij meer dan gelijk gekregen, want hij ontwikkelde zich tot de invloedrijkste kunstenaar van de generatie van '68. In 1988 publiceerde Van Bruggen een standaardwerk over deze "echte kunstenaar", die in het Kröller-Müller Museum een werk bij de ingang heeft hangen dat veel over hem zegt: "The true artist helps the world by revealing mystic truths".

Met Coosje ging ik in de winter van 1969-70 in Nederland op zoek naar vormen van kunst die het object-stadium voorbij waren. We zochten werk van jonge kunstenaars die het atelier uitgegroeid waren en die hun projecten meestal buiten het kader van museum of galerie realiseerden. Zij was tijdens onze reizen met het openbaar vervoer door Nederland, van Finsterwolde tot Maastricht, altijd ongemeen fel wanneer zij de kunst, die we tegenkwamen, beoordeelde aan de hand van het criterium van het conceptuele. Omdat zij nauw samengewerkt had met kunstenaars van Op losse schroeven zoals Jan Dibbets, Bruce Nauman, Ger van Elk en Lawrence Weiner, leerde ik veel van haar tijdens de lange treinreizen die we midden in de strenge winter maakten. Eén van de kunstenaars die aan onze tentoonstelling Binnen en buiten het kader (1970) deelnamen, Ben d'Armagnac (1940-19..), sprak ons bijzonder aan vanwege zijn voorstel: "In het museum zal ik een emaille schaal neerzetten gevuld met water, in het midden van de schaal ligt een sleutel." Zijn begeleidende statement bevatte een oproep tot ultieme "zelfvoltooiing" door de werkelijke vrijheid te zoeken, die samen met kracht, in ons diepste wezen te vinden is.

Coosje van Bruggen, met al haar kracht en vrijheidsdrang, heeft zich volledig kunnen verwerkelijken in haar samenwerking met Claes Oldenburg door kunst een prominente plaats te geven in de openbare ruimte. De tot mega-objecten uitvergrote alledaagse gebruiksvoorwerpen hadden hun karakter als (kunst)waar volledig achter zich gelaten door als public sculpture in de wereld te zijn. Spectaculair was tijdens de Documenta van 1982 de gigantische pikhouweel in het dal van Kassel. Het leek alsof hij door Hercules vanaf Wilhelmshöhe omlaag geslingerd was. Volstrekt buiten het kader van het museum.

Gijs van Tuyl