Stedelijk Museum presenteert Stedelijk in de stad

Laatst woonde ik op uitnodiging van de China Art Foundation in Ditchley Park, in de buurt van Oxford, een internationaal symposium bij over de ontvangst en plaats van Chinese kunst in de wereld. Zeker een actueel onderwerp, nadat we overvoerd zijn met een grote variëteit aan hedendaagse Chinese kunstuitingen die min of meer aansluiten bij westerse beeldende expressievormen. Ik heb toen voorgesteld om maar eens van het merk Chinese kunst af te stappen en de aandacht te concentreren op individuele kunstwerken. De tentoonstelling in de schitterende nieuwe Saatchi Gallery in Londen die ik een week later zag, bevestigde mijn oordeel dat dé Chinese kunst, als “brand”, haar tijd gehad heeft.

Hoe weldadig doet dan niet de absolute precisie aan van een kunstenaar als Damien Hirst (ironischerwijs door het PR-genie Saatchi aan het begin van zijn carrière gepromoot), die zegge en schrijve één kunstwerk in het Rijksmuseum tentoonstelt. Het is een in platina uitgevoerde schedel die bezaaid is met duizenden diamanten. Hij staat opgesteld in een vitrine in een donker kabinet en de schittering in het duister is duizelingwekkend. Er staan lange rijen wachtenden, voor het geval u een kijkje wilt nemen. Net als vroeger bij onze Beanery van Edward Kienholz, die slechts door een paar mensen tegelijk bekeken kan worden. Het knappe van deze sculptuur, want dat is het, is dat het de kern van het probleem van de dood in een kristallijnen beeld vat. Een logo van de dood met wereldwijde uitstraling.

Het is een echte sensatie, die al wereldberoemd is en nu een wereldtournee maakt langs musea voor oude kunst – een briljante keuze voor de meest passende omgeving, omdat het gaat om een eeuwenoud thema. Al in de negentiende eeuw reisde het Vlot van de Medusa van Géricault als een spektakelstuk door Europa, waarbij het veel publiek trok. Het onderwerp was sensationeel en de verbeelding ervan spectaculair. Het werd een kassucces.

Hoe precies deze sculptuur van Hirst ook mag zijn, voor mij is het toch niet zijn sterkste. Het is net als met Leonardo da Vinci: de Mona Lisa is zijn beroemdste schilderij, maar het is volgens mij van mindere kwaliteit dan zijn Laatste Avondmaal. De allerbeste werken van Hirst vind ik nog steeds het schaap op formaldehyde of de twee glazen kubussen met de larven die zich ontpoppen als vliegen, die vervolgens rondvliegen en geëlectrocuteerd worden: morbide, weerzinwekkend.

Ik had het grote geluk dat ik dit laatste werk midden jaren negentig kon verwerven voor het Kunstmuseum Wolfsburg en denk er nog altijd aan terug. Ik had het nooit willen ruilen met de schedel, want kunst is precisie plus diepgang: meer dan een klap in je gezicht (Hirst) is het een slag in je nek (Bruce Nauman).

Gijs van Tuyl