Stedelijk Museum presenteert Stedelijk in de stad

De Frans-Russische schilder Chaim Soutine (1893-1943) schilderde altijd mensen, dieren en dingen die hij voor ogen had. In Nederland is Soutine vooral bekend van het schilderij Le boeuf (De os) uit de collectie van het Stedelijk Museum. Dit indrukwekkende werk is nu te zien op de tentoonstelling Heilig Vuur in De Nieuwe Kerk.

Chaim Soutine, De geslachte os, ca. 1925 ; olieverf op doek, 166 x 115 cm.
Collectie Stedelijk Museum, Amsterdam

In Parijs, waar Soutine woonde en werkte, bezocht hij regelmatig poeliers en abattoirs om geslachte dieren uit te zoeken: kippen, fazanten, konijnen, vissen en koeien. Die nam hij mee naar zijn atelier om ze in afzondering met een ongekende intensiteit te schilderen. Met penselen en kwasten in alle soorten en maten trok hij dikke, pasteuze verfsporen op het doek.

Chaim Soutine, Fazanten, 1926

Op de TEFAF, de grote kunstbeurs in Maastricht, zag ik bij Galerie Thomas uit München negen indrukwekkende schilderijen, waaronder Fazanten. Een ware ontdekking, zeker gezien het feit dat de schilderijen van Soutine een zeldzaamheid zijn in openbare verzamelingen in Europa. Voor schilders als Willem de Kooning en Georg Baselitz vormde zijn werk een belangrijke inspiratiebron, vanwege de kleur en vanwege het licht dat van binnen uit de schilderijen lijkt te komen en die de rauwheid van het bestaan - leven en dood - in opperste concentratie tot uitdrukking brengen.

Soutine stelde in zijn atelier een geslachte os op om na te schilderen en besprenkelde hem met vers bloed om de kleur realistischer te laten schijnen. Maurits de Bruijn en Vincent Verhoef, studenten aan de Rietveld Academie, bewandelen bij de realisering van hun project in het kader van Zichtbaar Afwezig juist de omgekeerde weg.

In de Chiellerie. Foto: Ernst van Deursen.

Zij namen Soutine's schilderij De os als uitgangspunt en brachten het terug in de werkelijkheid. Niet de werkelijkheid van het abattoir of de slagerij, maar van de stad. Door een geslachte os in de etalage van de Chiellerie te exposeren aan de Raamgracht. Soutine zou het vast prachtig gevonden hebben, een geslachte koe in de openbare ruimte van Amsterdam. Jammer genoeg kon hij er geen schilderij meer van maken. Dat zou wel de werkelijkheid en de schilderkunst in het kwadraat geweest zijn. Wat zou Damien Hirst, die ook vaak met koeien werkte en ze doorzaagde en op formaldehyde zette, ervan gevonden hebben?

Gijs van Tuyl