Stedelijk Museum presenteert Stedelijk in de stad

The Living: 10 Days of Video Art. Stedelijk Museum in Huize Frankendael (24 oktober - 1 november 2009)

Douglas Gordon
Hand and Foot, 1995, collectie Stedelijk Museum

The Living : 24 oktober - 1 november 2009 

In The Living vormt het 17^de-eeuwse huis Frankendael de setting voor zes film- en videokunstwerken uit de collectie van het Stedelijk Museum Amsterdam. De selectie onderstreept de diversiteit van die collectie, variërend van performanceregistraties tot complexe multi-channel-installaties, van rafelige conceptuele video's tot schilderachtige werken. 

The Living ontvouwt zich als een verhaal, met voor ieder werk een eigen kamer. De kamers ademen de geschiedenis van het voormalige woonhuis Frankendael en de inhoud van de werken lijkt daarbij aan te sluiten. Personen in de films en video's nemen de rol aan van voormalige bewoners. Ze brengen de overigens lege ruimten weer tot leven. Fragmenten uit het dagelijkse bestaan bevolken de benedenverdieping, terwijl boven is ingezoomd op de ledenmaten van de personages. Een abstrahering van de handeling, die zich afspeelt in de intimiteit van de slaapvertrekken.

Huize Frankendael kende vele eigenaars, onder wie kunstverzamelaars en -liefhebbers. In de jaren zeventig was de buitenplaats een populaire hang-out voor kunstenaars. De verbondenheid met kunst is er nog altijd voelbaar. 

Sam Taylor Wood Travesty of a Mockery, 1995 

In Travesty of a Mockery raken een man en een vrouw in de keuken steeds verder in een discussie verwikkeld. Langzaam maar zeker loopt de woordenstrijd uit de hand: hun lichaamshoudingen worden feller, hun handelingen meer aanvallend. Maar omdat beide personen gevangen zitten in hun eigen projectiescherm, kunnen ze elkaar niet bereiken; ze kunnen slechts objecten over en weer gooien.

De plaatsing van de schermen in een hoek versterkt het gevoel van beklemming. De toeschouwer bevindt zich letterlijk tussen de twee ruziemakers in, als een stille getuige die onmogelijk kan ingrijpen. Na tien minuten video ontspoort de situatie volledig. Wat klein en herkenbaar begon, eindigt onthutsend agressief.

De Engelse kunstenaar Sam Taylor Wood (1967) verkent in haar geënsceneerde video's en fotografische werken de sociale en psychologische aard van de mens. Haar scenario's roepen vaak een sterke spanning op.

Marijke van Warmerdam Handstand, 1992

Handstand heeft iets verleidelijks. Je kijkt naar het ontwapenende beeld van een spelend meisje - dat zich van jou niets aantrekt. Haar wegvallende jurk geeft de situatie een iets ongemakkelijke lading: de kijker is voyeur. De herhaling van de handeling isoleert het spel tot een zeer concreet beeld en tegelijkertijd tot een dromerige, oneindige vlucht uit de werkelijkheid. 

Marijke van Warmerdam (1959) brengt beelden uit het dagelijkse leven in een eindeloos herhalende beweging. Haar korte films zijn loops zonder verhaal. Het voortdurend repeterende beeld veroorzaakt een ritme, dat de toeschouwer in zijn ban krijgt: de tijd verstrijkt, maar lijkt ook stil te staan, observeren gaat over in staren. Zoals veel van haar filmwerken heeft Van Warmerdams Handstand een sterk sculpturaal karakter en maakt de projector nadrukkelijk deel uit van de presentatie.

Peter Bogers Heaven, 1995

Heaven was oorspronkelijk gemaakt voor een Utrechtse woning die op de schop zou gaan. In drie kamers stonden zestien kleine zwart-wit-monitors. Als museale installatie heeft het Stedelijk het werk later aangekocht. In The Living maakte Peter Bogers een aangepaste versie voor deze salon, waarmee het werk weer terugkeert naar zijn originele omgeving: een woonhuis.

De fysieke ervaring van het huis staat centraal in Heaven. Bogers toont close-up-observaties van leven en ritme in de diverse ruimten. In deze salon staan de beeldschermen verspreid, terwijl elke monitor een eigen fragment van enkele seconden eindeloos herhaalt. Sommige monitoren hebben een subtiel geluid, maar niet alle geluiden klinken op hetzelfde moment. Ze zwellen aan en ebben weg, zodat een mysterieuze soundtrack ontstaat. Nu eens zijn een tikkende klok, een mauwende kat en een piepende deur hoorbaar, dan weer smelten ze samen tot het geluid van een bonkend hart.

Begonnen als performancekunstenaar legde Peter Bogers (1956) zich toe op videokunst en -installaties en op sculpturen. In zijn performances en installaties onderzoekt hij de fysieke en psychologische conditie van het menselijk lichaam.

Douglas Gordon Hand and Foot, 1995

Links in de hoek klemt een hand onder een voet. Meteen is duidelijk dat het voor de hand geen vrijwillige actie is. De voet domineert en houdt de hand tegen de grond. De hand lijkt zelfs af te sterven, maar krijgt dan weer even lucht. Zo ontspint zich een dramatisch gevecht tussen twee ledematen - waarvan je je kunt afvragen of ze misschien tot hetzelfde lichaam behoren. De bron van de strijd blijft buiten beeld.

In deze kamer overleed in 1961 de stadsarchitect Ben Merkelbach, die Frankendael vanaf 1956 bewoonde. Nog altijd deinzen mensen hier op de drempel terug. De strijdende ledematen versterken de negatieve lading van de ruimte.

De Schotse kunstenaar Douglas Gordon (1966) werkte de afgelopen jaren in uiteenlopende media, waaronder film, fotografie, tekst en beeldhouwkunst. Veel van zijn werken gaan over de herinnering, waarbij herhaling een belangrijke rol speelt.

Ulay en Marina Abramovic  Breathing Out, Breathing In, 1978 

Boven in de gang is het lome ademhalen al hoorbaar. Eenmaal binnen zie je een man en een vrouw - de kunstenaars - in kleermakerszit met de monden strak op elkaar, elkaars adem inhalerend. De ademhaling gaat steeds moeizamer. Naarmate meer zuurstof verdwijnt, neemt de beklemming toe. De performance is even intiem als competitief. Geen van beiden wenst op te geven.

Performancekunstenaars Ulay (1943) en Marina Abramovic (1946) deelden lange tijd een relatie in liefde en werk. In hun Relation Works onderzochten ze de verhouding tussen twee mensen, meestal in de vorm van performances waarbij het uithoudingsvermogen van beiden op de proef wordt gesteld - en daarmee hun synergie en partnerschap. Breathing Out, Breathing In maakten de kunstenaars op verzoek van het Stedelijk. Recent dook naast de zwart-wit-versie onverwacht een kopie in kleur op, die hier voor het eerst monumentaal te zien is. 

Job Koelewijn Jump, 2005

In deze video probeert de kunstenaar vanuit een diep gat in de grond zo hoog te springen dat hij met zijn hoofd boven het aardoppervlak verschijnt. De sprong herhaalt zich eindeloos. Eerst bestaat de naïeve illusie dat de man misschien uít het gat zal springen. Als dit niet gebeurt, volgt de conclusie dat de sprong zelf het middelpunt is. Het gaat om het proces: door de geïsoleerde herhaling blijven alleen het lichaam en de handeling over - een parallel met de video van Marijke van Warmerdam in de ruimte hier recht onder.

Job Koelewijn (1962) maakt vooral conceptuele kunst, die vaak een directe, persoonlijke lading heeft. Zijn werk varieert van foto's en films tot architectonische constructies, van kleine objecten tot ruimtevullende installaties.

Lees meer over de tentoonstelling>>